Rondreis Abruzzen - Dalmatië

Het is weer goed vakantie vieren in Dalmatië

Tientallen jaren lang was het voormalige Joegoslavië een geliefd vakantieland voor Nederlanders. Nu had het destijds uit 6 republieken en 2 autonome gebieden bestaande Balkanland ook vrijwel alles in huis om het predikaat ‘geliefde toeristenbestemming’ te verdienen. Bergen, stranden, een hemelsblauwe zee, eeuwenoude cultuur, historie, kortom, een caleidoscoop met daarin voor elk wat wils.

Maar het Joegoslavië van de vroegere zomervakanties van veel Nederlanders bestaat niet meer. Nadat het land uiteengevallen was en wreed oorlogsgeweld en barbarij er heersten, ging het toeristisch en economisch snel bergafwaarts. Geen buitenlander waagde zich nog in de geteisterde gebieden en de toeristenindustrie daalde tot een nulpunt. Wie er nog naar toe ging werd wat meewarig bekeken.

Inmiddels zijn de laatste jaren met name de kuststreken Istrië en Dalmatië, gelegen in de republiek Kroatië weer uit het dal geklauterd. Schoorvoetend komt het toerisme hier in het gebied, dat wel ‘de kust van de duizend eilanden’ wordt genoemd, weer op gang en stijgt het aantal bezoekers. Wie er na jaren afwezigheid weer terugkomt, verbaast zich over het elan en het enthousiasme waarmee de bevolking zich heeft ingezet voor een hernieuwde start met als doel: de toerist te tonen dat hier weer goed vakantie kan worden gevierd.

ACSI springt hierop in met een hele mooie nieuwe reis, de Abruzzen-Adriatico reis.

Invloeden

Om even terug te gaan in de geschiedenis: van oudsher is er in dit deel van Europa sprake geweest van strijd. Het gebied was vele jaren omgeven door machtige, expansionistische staten. In het westen was er Italië, in het noorden viel men vele jaren onder de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije en in het zuidoosten was daar het Byzantijnse, later Turkse Rijk. De invloeden van de diverse ‘bezetters’ zijn tot nu toe nog altijd voelbaar in bouwstijl, keuken en levenswijze.

Aan de kust waren het vooral de Romeinen die het gehele openbare en economische leven regelden. Zij legden wegen aan en introduceerden als munteenheid de Dinarius, uitmondend in de dinar die tot het uiteenvallen aan het eind van de vorige eeuw de geldige munt was voor geheel voormalig Joegoslavië. Tegenwoordig geldt voor Kroatië de kun.

Gebied vol cultuurschatten

Een deel van Kroatië dat zich weer in een groeiend aantal toeristen mag verheugen is Dalmatië. De lange kustlijn, het mediterrane klimaat en de cultuurschatten uit een rijk verleden maken Dalmatië tot een geliefde bestemming.

Een belangrijke stad hier is Split, gelegen op een schiereiland aan de Adriatische Zee en na de hoofdstad Zagreb de grootste stad van Kroatië. Van oudsher was Split een trekpleister voor koninklijke hoofden en de aristocratie. Lang voor het massatoerisme op gang kwam was deze streek, ook wel de Split Rivièra genoemd, befaamd om zijn milde klimaat, zijn subtropische plantengroei en zijn vele culturele monumenten.

Men zegt wel eens dat Dubrovnik de mooiste stad van de Balkan is, maar dat Split de meest indrukwekkende en fraaiste paleizen bezit. Hoe belangrijk Split al in de oudheid was, kun je afleiden uit het feit dat in de zesde eeuw de stad, toen nog Salona geheten, 60.000 inwoners telde en Londen er in die tijd slechts 20.000 had.

Diocletianus

Ook dit gebied behoorde destijds tot het Romeinse Rijk. Onder Augustus werd Split het politieke centrum van de Romeinse bezittingen. De Romeinse keizer Gaius Aurelius Valerius Diocletianus, in het jaar 240 in Dalmatië geboren, liet er hier in 295 zijn paleis bouwen. Een ruim huis, want hij had zo’n 40.000 vierkante meter tot zijn beschikking. Het werd het grootste antieke monument aan de oostkust van de Adriatische Zee. Een bijzonder paleis dat in de loop der eeuwen, zoals veel bouwwerken, niet gespaard bleef. Diverse volkeren waaronder Awaren en Slaven voerden hier in de loop der eeuwen strijd en verwoestten een groot deel. In 1420 kwam de stad onder de heerschappij van het Italiaanse Venetië en nog steeds vindt men in Dalmatië de verrassende mengeling van de diverse bouwstijlen. De overgebleven delen van het paleis van Diocletianus vormen nog steeds een toeristische trekpleister waar jaarlijks duizenden bezoekers uit de gehele wereld naar toekomen.

Paleis

Het is de moeite waard, voor het bezichtigen van het Dioklecijanova Palaca, zoals het paleis in het Kroatisch heet, een paar uur uit te trekken. De keizer koos voor een gedegen aanpak: twee meter dikke massieve muren en 16 torens moesten hem beschermen.

Het paleis is aangelegd volgens de rechthoekige plattegrond van een militair legerkamp met hoektorens, bolwerken, poorten en achthoekige verdedigingswerken.

Voor wat de hoofdpoort, de Porta Aurea, ofwel Gouden Poort was, staat nu een monumentaal beeld van bisschop Gregorius van Nin, vervaardigd door de bekende, in Dalmatië geboren beeldhouwer Ivan Mestrovic. Via de Porta Aurea komt men in de gewelfde en bijna geheel in tact gebleven kelderruimte, een getrouwe afspiegeling van de privé-vertrekken van de keizer. De beste plek om de ruime afmetingen van het paleis te zien is de mooie palmenboulevard vanwaar men ook de oude binnenstad in kan gaan.

Men kan zich nauwelijks voorstellen dat ooit de zee hier tegen de zuidelijke stadsmuren klotste. Hier bevond zich de Porta Aenea, de Bronzen Poort, waar de schepen aanmeerden om hun voorraad af te leveren bij de kelderruimten van de keizer. Daarboven moeten zich de privé-vertrekken hebben bevonden.

Van de bronzen poort loopt een gang naar het zogenaamde peristilium, een ruime, door zuilengalerijen omgeven, binnenplaats.

Concerten onder sterrenhemel

In de zomer worden in het peristilium concerten en theatervoorstellingen gegeven. Wie hier ooit tussen de eeuwenoude overblijfselen van het paleis in een windstille zomernacht onder de sterrenhemel het plaatselijke mannenkoor Brodosplit middeleeuwse madrigalen heeft horen zingen, zal Split zijn leven lang niet meer vergeten.

Aansluitend aan het peristilium liet de keizer zijn mausoleum bouwen. Johannes van Ravenna, de eerste bisschop, liet later het mausoleum met zijn koepel van waaiervormige dakpannen en mozaïek ombouwen tot een domkerk, de Sveti Duje. We zien er de stenen kansel in romaanse stijl, rustend op zes zuilen met Byzantijnse kapitelen en voorzien van reliëfs. Het interieur is cirkelvormig en op de zuilengalerij hier zijn de keizer en zijn vrouw Prisca, afgebeeld als Eros op Jacht. Het hoofdaltaar is gewijd aan de heilige Anastasius, een martelaar uit de tijd van de christenvervolgingen. Door een straatje komt men in de Jupitertempel die in de 7e eeuw werd veranderd in de doopkapel Sveti Ivan waarin onder meer twee sarcofagen van twee beroemde bisschoppen. Ook hier weer een werk van Mestrovic en wel een bronzen beeld van Johannes de Doper.

Stari grad

In de loop der eeuwen trokken steeds meer mensen naar Split. Binnen de beschutting van de paleismuren bouwden ze hun stad en breidden die uit. Er kwamen paleizen met koepeldaken in laatgotische en barokke stijl die heden ten dage nog kunnen worden bezichtigd zoals het Papalicpaleis waarin zich nu het stedelijk museum bevindt. Dan zijn er nog het Dagubiopaleis, een mengeling van gotiek en Renaissance en het Cindropaleis met een prachtig versierde façade.

Al vele jaren is het autoverkeer uit het historisch centrum, hier Stari grad (Oude stad) genoemd, verdwenen en is het gehele gebied het domein van de voetgangers.

Heel terecht heeft Unesco het paleis al jaren geleden op zijn lijst van beschermde monumenten geplaatst.

Mestrovic

Voor wie nog meer cultuur zoekt, kan in Split zijn hart ophalen. Er is een aantal interessante musea zoals het Archeologisch museum, het oudste van Kroatië met veel voorwerpen uit de Oudheid en de Middeleeuwen uit geheel Dalmatië, maar vooral uit Split en het vroegere Salona zelf. Er is het oceanografisch instituut met het zee-aquarium en zeker mag een bezoek aan het Mestrovic-museum, gewijd aan de beeldhouwer Mestrovic, niet ontbreken.

Mestrovic werd in 1883 in Otavice, niet ver van de Dalmatische stad Sibenik geboren. Hij stamde uit een arme boerenfamilie die in de 17e eeuw voor de Turken uit Bosnië naar dit gebied was gevlucht. Na te hebben gewerkt bij een steenhouwer in Split vertrok hij op zijn 17e naar Wenen waar hij werkte bij Otto König. Vanaf 1908 werkte hij in Parijs waar hij in hoge mate werd beïnvloed door Michelangelo en door Rodin. De laatste had hij in 1902 in Wenen leren kennen. Er kwamen opdrachten binnen uit zijn vaderland. Zo staat zijn werk onder andere op het bekende mausoleum voor de nationale dichter Petar Petrovic Njegos van Montenegro en het monument van de Onbekende Soldaat in Belgrado. Maar de Nieuwe Wereld lokte en in 1946 vertrok hij naar Amerika. In 1959 keerde hij terug naar zijn vaderland waar hij door Tito groots werd ontvangen op zijn landgoed op het eiland Brioni. Hij was trots op zijn galerij in Split, ging weer aan het werk, maar werd getroffen door een beroerte. Op 16 januari 1962 stierf hij, terwijl hij aan het werk was in zijn studio. Hij werd bijgezet in het familiemausoleum in zijn geboorteplaats Otavice.

De werken van Mestrovic zijn nog te zien in de Tate Gallery in Londen, in het Uffizi in Florence en in verschillende delen van de Verenigde Staten. Ook in vele delen van Dalmatië is beeldhouwwerk van Mestrovic te vinden zoals bijvoorbeeld in Dubrovnik waar hij in 1922 op één van de stadspoorten een beeld van St. Blasius, de stadsheilige, maakte.

In Split zijn in de voormalige villa van de beeldhouwer en in het aangrenzende park vele van zijn beeldhouwwerken te zien.

Dolce far niente

Split is moeilijk te beschrijven, je moet de stad ondergaan. Ga flaneren op de brede boulevards waar tegen het altijd wisselende decor van de Adriatische zee de metershoge palmen, de overdadig uitbottende bougainvillea’s, de bloeiende oleanders en de zoet geurende pittosporum met hun maagdelijk witte bloemetjes goed tot hun recht komen. Slenter door de oude steegjes of hou het doodeenvoudig bij dolce far niente, gewoon rustig genieten op een terras van een glas Dingac, de bekendste rode wijn uit de streek. De inwoners zelf drinken hun wijn vaak aangelengd met water en noemen dit een bevanda. Wijn met mineraalwater wordt geserveerd als spricer. De Venetiaanse invloed is nog altijd merkbaar in de heerlijke koffie (kava) die men in deze streek serveert. Doorgaans geven Nederlandse toeristen hieraan de voorkeur boven de turska kava, de Turkse koffie met veel drab onder in het kopje….

Vanuit Split zijn ook diverse excursies te maken naar de vele eilanden zoals naar Hvar, vanwege zijn overdadige bloemenpracht wel het Madeira van de Adria genoemd. Of bezoek Brac (uit te spreken als Bratsj), bekend om zijn witte steengroeven die niet alleen de stenen leverden voor het paleis van Diocletianus. Ook voor de bouw van het Witte Huis in Washington, het Hongaarse Parlement in Budapest en de Parijse Sacré Coeur gebruikte men stenen uit Brac. Aardig om te weten dat op Brac in het kleine stadje Pucisce het eerste monument ter wereld werd gebouwd voor de Russische schrijver Tolstoj, een feit dat vooral Russische toeristen schijnt te verbazen.

Milenka en Dobrila

Ook aan de kust zelf, in het achterland van Split, kunnen interessante uitstapjes worden gemaakt zoals naar de Rivijera sedam kastele, het gebied met de zeven kastelen. Vooral in het landelijke Kastel Novi kun je heerlijk wandelen. Hier, in een bijna onder klimop schuilgaande kapel kan de bezoeker zijn hart ophalen aan de geschiedenis van Milenka en Dobrila, de Romeo en Julia van de Balkan die er het overbekende verhaal van passie, verlangen en noodlot beleefden.

Ten oosten van Split ligt het prachtige 20 kilometer lange strand dat eindigt bij het stadje Omis, eens het piratennest van het Neretva vorstendom. De krachtig stromende rivier Cetina schiep hier een magnifieke kloof om te proberen de strijd aan te binden met de zee. Split is een havenstad en in de zomermaanden is het er een komen en gaan van zeil- en motorboten uit de gehele wereld. Leuke visrestaurantjes te over en elke toerist weet al gauw dat hij hier dagelijks kan genieten van de vers gevangen buit uit zee. Rest tenslotte nog te vermelden dat door de aangename zeebries het hier zelden benauwd wordt.