Home
>
Blogs overzicht
>
Voorbeeldblog Floren
  • Veilig op reis met uw eigen camper of caravan
  • Verrassende en gevarieerde excursies
  • Zorgvuldig geselecteerde campings
ANVR

Florence ondenkbaar zonder het geslacht De Medici

Florence is, volgens de Franse filosoof Renan, de stad, die na Athene en Rome, het meest heeft bijgedragenaan de Europese beschaving. En die invloed van Florence op de Europese kunst, cultuur en wetenschapis goeddeels te danken aan het Florentijnse patriciërsgeslacht De’ Medici. Telgen uit dit beroemde geslacht voeren-met korte onderbrekingen- van 1434 tot 1737 het bewind over Florence en omgeving. Zij maken van Florence de ‘bakermat van de Renaissance’, de ‘parel aan de Arno’, en -samen met Rome- de ‘schatkamer van Italië’. Lees meer

Florence dankt zijn huidige betekenis aan de glorieuze eeuwen dat de stadstaat de lakens uitdeelde in Toscane en ver daarbuiten. In de 14e, 15e en 16e eeuw, in de kunstgeschiedenis bekend als ‘il Trecento’, ‘il Quattrocento’ en ‘il Cinquecento’, staat de vooral door de familie De’ Medici bestuurde stad op de toppen van zijn macht.

Florence is een koninkrijk in het klein, een staat met de De’ Medici als absolute monarchen. Hun bewind is verre van democratisch. Toch slaagt deze bankiersfamilie erin de bevolking voor zich te winnen, omdat de opeenvolgende vorsten uit het huis De’ Medici ongekende welvaart brengen in Florence en de stad aan de Arno opstoten in de vaart der volkeren.

Bakermat
De opeenvolgende vorsten uit het huis van de De’ Medici spannen zich in om van Florence een centrum van kunst en wetenschappen te maken. Cosimo de Oudere (regeerperiode: 1434-1464), Lorenzo Il Magnifico (leeft van 1449 tot 1492 en regeert van 1469 tot zijn dood) en Cosimo I van Toscane (regeerperiode: 1537 tot 1574, waarvan de laatste vijf jaar als groothertog over het dan ontstane groothertogdom Toscane) ontpoppen zich als Mecenassen. Kunstenaars, schrijvers en wetenschappers als Leonardo da Vinci, Donatello, Raffaël, Brunelleschi, Cellini, Michelangelo, Galileo Galilei, Vasaris, Machiavelli, Botticelli, Masaccio, Giotto di Bondone en vele anderen kunnen hierdoor min of meer ongestoord hun vaak geniale hoogstandjes uitvoeren. Nog steeds behoren hun artistieke werken tot de beroemdste scheppingen in de kunst. Nergens ter wereld is in een paar eeuwen zo veel kunstenaarstalent aanwezig als in de stadstaat aan de Arno in de 14e, 15e en 16e eeuw.

In die drie eeuwen bruist Florence, de kunst slaat nieuwe wegen in, wetenschappers ontdekken de micro- en macrokosmos en de wereld krijgt een ander aanzien. Feitelijk sloegen de verschillende heersers uit het geslacht van De’ Medici de deur van de donkere Middeleeuwen voorgoed dicht en stonden zij aan de wieg van de Renaissance. Want de ontwikkeling van dit onvergelijkbare culturele klimaat is vooral te danken aan het even kunstzinnige als genereuze mecenaat van de De’ Medici’s.

Florence dankt er zijn bijnamen ‘Hoofdstad der Renaissance’ en ‘culle della gentilezza’, oftewel: ‘bakermat der beschaving’ aan.

Stadshoofd
In 1434 bereikt Cosimo il Vecchio (de Oude), één van de uitzonderlijkste en boeiendste persoonlijkheden van zijn tijd, de niet-officiële positie van stadshoofd. Daarnaast blijft hij als rijkste bankier en ondernemer van Italië ook zijn werk uitoefenen. Tot aan zijn dood in 1464 bepaalt hij de politieke, sociale en culturele ontwikkeling van zijn geboortestad. Uit eerbetoon verlenen de Florentijnen hem de eretitel van ‘pater patriae’ oftewel ‘vader des vaderlands’.

Hij maakt van Florence het centrum van humanistische wetenschapsbeoefening. Door grote schenkingen bewerkstelligt hij ook de bouw van talloze kerken, paleizen en andere bouwwerken en stimuleert hij de beoefening van alle destijds bekende kunsten. Onder Cosimo’s kleinzoon Lorenzo (1449-1491), die men vanwege zijn buitengewone ijdelheid ‘il Magnifico’, oftewel ‘de Prachtige’ noemt, bereikt de roemrijke periode van het geslacht der De’ Medici’s aan het eind van de vijftiende eeuw zijn hoogtepunt.

Lorenzo’s zoon Piero kende daarentegen slechts een korte periode van geluk. Giovanni (1475-1521), een andere zoon van Lorenzo I de Prachtige, regeerde van 1513 tot 1521 in Rome als paus Leo X. Vanaf 1569 tot 1737 heerst het geslacht De’ Medici ruim anderhalve eeuw in relatieve rust over het dan ontstane groothertogdom Toscane.

Kantoren
In het hart van het klassieke Florence vormen de majestueuze Dom met zijn losstaande campanile (klokkentoren) van Giotto di Bondone en het tegenover de Dom staande achthoekige Baptisterium (doopkapel) het religieuze middelpunt van Florence. Een paar honderd meter zuidwaarts komen we op het Piazza della Signoria. Dit is het profane hart van de stad. Rondom de Piazza rijgen de monumenten zich aaneen. Bovendien lijkt het wel of gulle kunstenaars er vrolijk met beelden in het rond hebben gestrooid.

Het Palazzo Vecchio met zijn karakteristieke Arnolfo-toren, genoemd naar de beeldhouwer en architect Arnolfo di Cambio, die onder andere ook aan de nieuwbouw van de Dom werkte, beheerst het plein. Voor het paleis staat het beroemde David-standbeeld van Michelangelo, die het beeld zelf overigens ‘Apollo’ noemde. Rechts zien we Loggia de Lanzi, genoemd naar de Zwitserse lansiers, de speciale lijfwacht van Cosimo de Oude. De Loggia was bestemd om er proclamaties voor te lezen, zoals tot op de huidige dag gebeurt.

Naast het Palazzo Vecchio -half paleis, half vesting-, laten de De’ Medici’s kantoren, de ‘Uffizi’, bouwen. Deze ‘Uffizi’ herbergen thans één van de beroemdste kunstcollecties ter wereld. Liefhebbers van de schilder- en beeldhouwkunst kunnen hier dagen zoet doorbrengen, zonder uitgekeken te raken.

Juweliers
Hoe mooi het centrum van Florence er tegenwoordig ook bijstaat, in de dagen van Cosimo I is vooral het stuk tussen Dom en Palazzo Vecchio een gribus. Weliswaar laat de vorst de wijk saneren, maar hij wil er zelf niet wonen. Daarom laat hij mede op aandringen van zijn vrouw, de lieftallige Eleonora van Toledo, op de linkeroever van de Arno het Palazzo Pitti (nu ook museum) bouwen.

Om te voorkomen dat de vorst en zijn gevolg door regen, duisternis, kou of ander ontij de weg tussen Palazzo Pitti en de Uffizi moeten afleggen, krijgt schilder en architect (en biograaf van veel artistieke tijdgenoten) Vasaris de opdracht om een overdekte verbindingsgalerij te bouwen. Aangezien deze gaanderij ook over de Ponte Vecchio moet gaan, krijgt deze brug een bovenverdieping. Omdat de slagerswinkels op de brug een nogal penetrante geur verspreiden, beveelt Cosimo deze vleeshandelaren plaats te maken voor juweliers. Zo zijn tot op de dag van vandaag juweliers de voornaamste neringdoenden op de markante brug die de beide Arno-oevers verbindt. Zomers tracht tegenwoordig ook het ‘hippe volkje’ er met kralen kettingen, leren tassen, dito riemen en koperen armbanden een graantje van de negotie mee te pikken.

Familiekerk
De glorieuze opkomst van het geslacht der De’Medici’s begint met het bewind van Cosimo de Oude (niet te verwarren met Cosimo I, die een eeuw later leefde). Zoals dat gaat in die tijd wil zo’n patri-ciërsfamilie een eigen godshuis bezitten. Dat wordt de San Lorenzo.
Om deze basiliek te kunnen bouwen, wordt in 1418 een hele stadswijk afgebroken. Het toezicht op de bouw berust bij Filippo Brunelleschi (1377-1446), die eerder de aangrenzende sacristie had gebouwd. Brunelleschi is vooral beroemd geworden door zijn destijds geniale en revolutionaire constructie van de koepel van de Florentijnse Dom.

Als de financiën slinken en de bouw van San Lorenzo stil valt, komen de De’ Medici’s in het geweer. Zij stellen voor de voltooiing van de basiliek grote sommen gelds ter beschikking. Zodoende wordt de San Lorenzo tevens hun familiekerk. Lang na de dood van Brunelleschi in 1446 wordt de bouw door Antonio Manetti afgerond. De façade is echter nooit bekleed, waardoor het exterieur van de kerk een onvoltooide, zelfs wat armoedige indruk maakt. Het stijlvolle, statige interieur van deze ‘familiekerk’ der De’ Medici’s is echter een bezoek meer dan waard.

Op het voorplein van de kerk, uiteraard Piazza San Lorenzo geheten, wordt in 1551 het monument voor Giovanni delle Bande Nerve, de vader van Cosimo I, geplaatst. De zittende figuur van het destijdse hoofd van de De’ Medici’s is van de hand van Baccio Bandinelli. Na voltooiing staat het van 1544 tot 1551 eerst in het Palazzo Vecchio.

Moord
Paus Sixtus IV vraagt in 1478 aan de verzwakte Medici-bank een lening van 40.000 dukaten om voor zijn neef en begunsteling Girolamo Riario de stad Imola te kopen, Lorenzo il Magnifico aarzelt. Echter, de rivaliserende bank van de familie De’ Pazzi staat de lening direct toe in de hoop zo de macht der De’ Medici’s te breken. De De’ Pazzi-familie gaat nog verder en organiseert een samenzwering met de onuitgesproken goedkeuring van Paus Sixtus. Tijdens een drukbezochte hoogmis in de Dom van Florence plegen Francesco De’ Pazzi en zijn handlanger Bernardo Bandini op zondag 26 april 1478 een aanslag op Lorenzo de Prachtige en diens broer Giuliano. Deze laatste overleeft de aanslag niet. Lorenzo raakt licht gewond, maar weet toch te ontsnappen aan zijn moordenaars en vlucht naar de noordelijke sacristie van de Dom.

Grandeur
Na de aanslagen op de Medici-broers slaan de twee belagers op de vlucht en houden zich schuil. Ze worden evenwel al snel ontdekt, vervolgens standrechtelijk geëxecuteerd, door de hele stad gesleept en daarna buiten de ramen van het Palazzo Vecchio opgehangen.

Vervolgens worden ook de overige familieleden uit het geslacht van de De’ Pazzi’s uit de stad verbannen. Zonder deze concurrenten wint de regeringsperiode van Lorenzo il Magnifico, die nog duurt tot 1492, meer en meer aan grandeur. Leonardo da Vinci schildert in die tijd (circa 1481) zijn onvoltooide ‘De Aanbidding der Koningen’ (te zien in de zaal van Botticelli in de ‘Uffizi’), Sandro Botticelli schildert rond 1485 zijn meesterwerk ‘De Geboorte van Venus’ (te zien in dezelfde zaal), Andrea del Verrocchio voltooit zijn beeldhouwwerk van ‘Christus en de Ongelovige Thomas’ (te zien in de Or San Michele) en met de bouw van het Palazzo Strozzi, halverwege het Palazzo Vecchio en de Santa Maria Novella, wordt in 1489 een begin gemaakt.

Pausen
Omdat Piero, een zoon van Lorenzo Il Magnifico, vernederende vredesvoorstellen aanvaardt van de Franse koning Karel VIII, die Toscane is binnengevallen, wordt hij in 1494 met zijn familie de stad uitgejaagd. Deze verbanning duurt achttien jaar tot 1512. In deze dramatische jaren aan het eind van de 15e eeuw wordt de charismatische boeteprediker Girolamo Savonarola de invloedrijkste man van de stadstaat. Hij voert een half theocratische, half democratische regeringsvorm in en verdeelt de rijkdommen van de stad onder de armen. Zijn onwrikbaar fanatisme brengt hem echter in conflict met de paus. In 1497 wordt de domicaner monnik geëxcommuniceerd. Maar hij gaat door met preken. Daarom wordt hij in 1498 veroordeeld wegens ketterij en opgehangen op het Piazza della Signoria.

Na de dood van Savonarola streeft Florence naar een op vrijheid gerichte, republikeinse regeringsvorm. In 1502 wordt Piero Soderini ‘voor het leven’ gekozen tot ‘gonfaloniere’ (letterlijk ‘vaandeldrager’ oftewel stadshoofd) van een volksregering. Giovanni de Medici, de latere paus Leo X, lukt het echter al tien jaar later, dus in 1512, de ondergang van Soderini te bewerkstelligen. Dit maakt de terugkeer van zijn familie naar Florence mogelijk. Als de troepen van de Spaanse vorst Karel V, de vader van de ook in ons land beruchte Philips II, in 1527 Rome plunderen (de zogeheten ‘Sacco di Roma’), worden de De’ Medici’s opnieuw uit de stad verjaagd.

Na het sluiten van de vrede in 1531 tussen de keizer en Clemens VII (de tweede belangrijke paus die uit de rangen der De’ Medici’s voortkomt) kunnen zij weer terugkeren. Met de steun van het familielid op de Heilige Stoel trekken zij andermaal de macht naar zich toe.

Schrikbewind
Hiermee komt een eind aan de republikeinse staatsvorm in Florence. De gewetenloze en gehate Alessandro de Medici oefent als hertog van Florence vanaf 1531 tot zijn dood in 1537 een wreed schrikbewind uit. Hij effent hierdoor de weg voor de absolute heerschappij van de De’ Medici’s.

Zijn opvolger Cosimo I is pas 18 jaar oud als hij in 1537 de rol van stadshoofd op zich neemt. Met zijn 37 jaar durende regentschap als hertog (van 1537 tot 1574), waarvan vanaf 1569 als groothertog, begint een tijdvak van precies twee eeuwen, waarin het geslacht der De’ Medici’s de macht in handen heeft in Florence en ook de scepter zwaait over grote delen van Toscane. Vanaf de regeringsperiode van Cosimo I is hun daadkracht vooral gericht op consolidering van de macht. En dat lukt met goed gevolg.

Zeemacht
Tot hun belangrijkste werken in de 16e eeuw behoort onder meer de aanleg van de haven in Livorno, in de Angelsaksische en Germaanstalige landen destijds ook bekend als Leghorn. De aanleiding om deze haven te bouwen, vormt de verzanding van de haven van Pisa.

Deze stadstaat aan de Arno-monding stond sinds 1492 onder invloed van Florence. Met de nieuwe, versterkte haven van Livorno, die tevens vrijhaven werd, had Florence een eigen onbelemmerde verbinding met de Ligurische Zee. Dat is zowel uit economisch als uit strategisch oogpunt een belangrijke stap voorwaarts. Florence telt voortaan ook mee als zeemacht. In de 17e eeuw zorgen de opeenvolgende groothertogen voor rust in het rijk. Toch kunnen zij aan het eind van de 17e en het begin van de 18e eeuw, ten tijde van de Dertigjarige Oorlog en andere ernstige crises, de politieke, economische en culturele teloorgang van de stad niet afwenden.

Met de dood van de laatste vorst uit het huis van de De’ Medici, Gian Gastone, valt het groothertogdom in 1737 toe aan het huis Habsburg-Lotharingen. Hiermee wordt het drie eeuwen durende, glansrijke hoofdstuk van de De’ Medici in de geschiedenis van Florence definitief afgesloten.